Mỗi dòng code hôm nay là ngôi nhà bạn ở ngày mai

Hôm nay, khi vô tình nhớ lại câu chuyện “Ngôi nhà cuối cùng”, tôi bất giác nhìn lại hành trình làm nghề lập trình của mình cũng có nhiều điểm giống nhau.

Chuyện kể rằng có một người thợ mộc già sau cả đời cống hiến tận tụy, ông xin ông chủ cho nghỉ hưu. Ông chủ tiếc nuối nhưng vẫn đồng ý, chỉ xin ông giúp một việc cuối cùng: dựng một ngôi nhà cuối cùng nữa thôi. Vì tâm trí đã muốn nghỉ ngơi, người thợ mộc đã làm việc một cách qua loa, dùng vật liệu kém chất lượng và thi công cẩu thả. Đến khi ngôi nhà hoàn thành, ông chủ kiểm tra rồi trao chìa khóa cho ông và nói rằng đây là món quà cảm ơn ông vì suốt thời gian qua đã cống hiến. Người thợ mộc vừa bất ngờ, vừa vô cùng hổ thẹn vì phải sống trong căn nhà do chính tay mình làm cẩu thả. Nếu biết trước ngôi nhà đó dành tặng cho mình, có lẽ người thợ mộc đã làm tốt nhất có thể.

Nghĩ về câu chuyện này, tôi lại thấy hình ảnh của chính chúng ta – những người làm trong ngành lập trình và công nghệ. Trong ngành IT, có lẽ bạn sẽ gặp đôi lần các tình huống như sắp nghỉ việc (off-boarding) hay chuyển sang làm dự án khác mà bạn thì đang code dở hay còn vài task cuối chưa làm xong. Giải pháp xử lý của bạn sẽ là gì? Làm nhanh cho xong để bàn giao hay hard-code, bỏ qua Unit Test và không viết Documentation, hay thậm chí còn viết code qua loa cho tính năng chạy được và kịp deadline rồi đóng task?!

Chúng ta thường nghĩ mình đang làm việc cho công ty, cho khách hàng, hay cho PM. Nhưng thực chất, mỗi dòng code bạn gõ ra chính là một viên gạch xây nên “ngôi nhà” sự nghiệp của chính bạn.

Ngành công nghệ rất rộng về kỹ thuật nhưng cũng rất hẹp về con người. Điều quan trọng là chúng ta có thể nhìn nhận ra được một số điểm sau:

• Code chất lượng thấp là cái bẫy tương lai: Một ngày nào đó, bạn có thể vô tình quay lại dự án đó, hoặc gặp lại những đồng nghiệp cũ ở một môi trường mới. Nhìn lại những dòng code cẩu thả năm xưa, điều bị tổn hại đầu tiên chính là uy tín cá nhân của bạn.
• Thói quen tạo nên trình độ: Nếu bạn dễ đặt rào cản chất lượng xuống thấp trong “dự án cuối”, bạn sẽ dần hình thành thói quen tự thỏa hiệp với sự trung bình. Đó là khi bạn chấp nhận việc code chạy được dù chưa tối ưu, nợ kỹ thuật hay làm chỉ vì “lương” mà thiếu đi cái “tâm”. Chỉ vài lần bạn cho phép, nó sẽ trở thành tiêu chuẩn mới của bạn và kìm hãm sự phát triển nghề nghiệp bản thân trong tương lai.
• Thương hiệu cá nhân là sản phẩm lớn nhất: Bất kể bạn làm việc ở đâu, công ty nào, thứ đi theo bạn suốt đời không phải là danh tiếng của công ty đó, mà là lòng tự trọng nghề nghiệp hay tay nghề (Craftsmanship) và thái độ chỉn chu trong từng chi tiết. Tôi luôn đề cao sự chỉn chu và tỉ mỉ khi thiết kế hay lập trình. Điều đó sẽ khiến người khác cảm thấy tin tưởng và chắc chắn hơn khi làm việc cùng bạn.

Vì vậy, lần sau khi đặt tay lên bàn phím để làm một tính năng mới, refactor một đoạn code, fix bug, viết tài liệu dự án hay chỉ hoàn thành nốt vài task cuối cùng trước khi bàn giao, bạn hãy luôn tự hỏi bản thân: Nếu đây là “căn nhà” mà mình sẽ phải ở vào ngày mai, mình có hài lòng với nó không?

Cuối cùng, tôi chỉ muốn nhắn nhủ các bạn: Hãy làm việc với tinh thần của một “nghệ nhân” công nghệ. Đừng để “ngôi nhà cuối cùng” trở thành nỗi tiếc nuối lớn nhất trong hành trình sự nghiệp của bạn!